E piny masani, tiyo gi gige plastik e kano chiemo osebedo ma olandore ahinya. "Gred mar chiemo-" nyiso gik ma ok nyal ketho chiemo, kendo ng'eyo ni en plastik mane ma oromo gi rang'inyni en gima duong' ne jogo maloso kod jogo matiyo kodgi. E kind plastik mopogre opogre, PET (polyethylene terephthalate) ong'ere ahinya nikech ober kendo itiyo kode ahinya e loso chiemo. Oboke ni biro nono kido mag plastik ma nigi rang’iny mar chiemo, kendo keto pach kuom boksi mag PET ma nigi rang’iny mar chiemo, kendo nyiso gimomiyo okawe kaka yo maber kendo ma nyalo geno mar kano chiemo.
Nyis weche mag plastik mag rang'iny mar chiemo
Plastik ma nigi rang’iny mar chiemo gin gik ma osetimnegi temo gi riwruoge ma rito weche mag chiemo kod yath mag piny Amerka (FDA) kod riwruok ma rito chiemo e piny Ulaya (EFSA) kendo oseneno ni ok gin gik ma nyalo ketho chiemo. Plastik ma kamago ok onego obed gi kemikol ma nyalo donjo e chiemo kendo kelo hinyruok e ngima. Okenge mag plastik ma nigi rang’iny mar chiemo gin kaka bedo ma ok nyal ketho piny, bedo gi nyalo mar bedo motegno kendo bedo ma ok nyal kethore e kinde mag liet mopogore opogore.
E kind plastik mopogore opogore, PET en achiel kuom gik ma ji mang’eny tiyogo e loso chiemo. Gima omiyo ji ohero chiemo en nikech gik mabeyo ma en-go ma geng’o chiemo, ma konyo mondo chiemo obed mayom kendo obed maber. PET bende nigi ber kaka bedo mayot, ok nyal kethore, kendo nyalo tiyo kendo, ma miyo obedo gima ok ketho alwora. Ohero ahinya boksi mag PET nikech gin gik ma nenore maler, ma miyo bedo mayot ne jogo ma ng’iewo gik moko neno gik ma ni e iye.
Kido mag PET kaka gik ma itiyogo e chiemo
PET en poliesta ma olosi gi etilen glaikol kod asid mar tereftalik. Kaka molekyu mare ochung’, miyo obedo gi teko mang’eny mar kristal, ma miyo bedo gi teko kendo bedo gi teko mar kinde malach. Achiel kuom kido madongo mag PET en kaka ok onyalo timo gik moko, ma nyiso ni ok obi timo gik moko gi gik ma itiyogo e chiemo. Kido ni en gima duong’ ahinya e rito tim makare kod arita maber mar chiemo.
Bende, PET ok nyal geng’o asidi kod mo, ma thothne yudore e chiemo. Gima nyalo geng’o ng’injo ma kamano miyo gik ma iketo e paket ok bi kethore kata ketho ber mar chiemo. Bende, PET nyalo rito ng’ich mathoth, chakre e ng’ich nyaka e ng’ich, ma ok oketh ng’ich ma en-go. Mano miyo obedo maber e yore mopogore opogore mag kano chiemo, chakre chiemo ma iketo e frij nyaka madho ma ng’ich.
Tiyo gi boksi mag PET mag rang'iny mar chiemo-
Boks mag PET ma nigi rang’iny mar chiemo - nigi yore mopogore opogore mag tiyo kodgi, chakre e kano chiemo e ot nyaka e loso chiemo mag ohala. E ot, boksi ma kamago ber ahinya e kano chiemo ma odong’, loso chiemo, kod loso gik ma inyalo keto e ot. Kaka en gima nenore maler kendo ma ok pek ahinya, miyo bedo mayot tiyo kode e ngima mar pile ka pile.
E sekta mar ohala, boksi mag PET itiyogo ahinya e keto gik ma ng’ato nyalo ng’iewo, gik ma owang’, kod chiemo ma ng’ato nyalo chamo. Boks mag PET ma nigi rang’iny mar chiemo gin gik ma ji ohero ahinya e kar loso gik ma dongo dongo nikech gigeng’o maber ng’ich kod oksijen, ma miyo olembe kod alode bedo mabor. Mano ok konyo mana mondo gik ma odongo obed mayom, to bende odwoko piny gik ma ok owinjore.
Gik ma nyalo ketho alwora kod tiyo kendo gi PET
Achiel kuom ber madongo ma PET nigo en kaka inyalo tigodo kendo. PET inyalo tiyogo kendo nyadi mang’eny ma ok olal gik madongo ma en-go, ma miyo obedo yo maber mar keto chiemo e paket. Okang’ mar loso gik moko kendo oriwo lwoko kendo loso gik moko mondo olos gik manyien, ma miyo ng’ato ok dwar tiyo gi plastik ma ok otigodo kendo dwoko piny gik ma nyalo ketho alwora.
Ka itiyo gi PET kendo, ok ikony mana mwandu ma itiyogo, to bende idwoko piny gas ma kelo ng’ich ma wuok kuom loso plastik. Kombe mang’eny sani tiyo kod yore mag dwoko gik moko ma ng’ato nyalo ng’iewo mondo gichoki kontena mag PET, gilokgi kendo, kendo giti kodgi kendo e loso gik manyien ma ginyalo keto e mtoka. Yor timo kamano luwore gi chike mag ng’wech ma ng’ato nyalo ng’iewo, ma konyo e kelo dongruok ma nyaka chieng’ kendo dwoko piny gik ma ok owinjore.
Gik ma nyalo bedo matek kod gik ma onego ipar ka itiyo gi PET e loso chiemo
Kata obedo ni PET nigi ber mang’eny, tiyo kode e loso chiemo bende nigi pek moko. Achiel kuom pek madongo en nyalo mar ng’ado kemikol, ahinya ahinya ka PET ochung’ e piny ma ng’ich ahinya. Kata obedo ni ji mang’eny okawo ni PET ok keth ng’ato, nyaka oluw chike ma ng’ato ogolo mag ng’ado ng’ato mondo kik oyud gik ma nyalo ketho ng’ato.
Gimachielo ma nyaka wang’e en kaka loso PET nyalo ketho alwora. Kata obedo ni PET nyalo tiyogo kendo, yo ma itiyogo e loso gik moko dwaro teko mang’eny kendo ochung’ne gik ma ok nyal tiyogo kendo. Mondo ogeng’ gik ma nyalo kelo pek ma kamago, joma loso gikmoko ng’iyo kaka ginyalo tiyo kod PET ma osetigo kendo (rPET) kod PET ma osetigodo e gik ma ngima, ma gin gik ma owuok kuom gik ma nyalo bedo kendo kendo ma ok kelo ng’ich matin.
Kar tieko
E yo machuok, PET en gino ma nyalo tiyo e yoo mang’eny kendo ma nyalo geno. Kaka en gi arita maber, onyalo bedo mabor, kendo kaka onyalo tiyogo kendo, mano miyo obedo maber ne jogo ma tiyo kode kod jogo ma loso gik moko. Kaka dwaro mar yore mag keto gik moko e paket medore, loso gik manyien mag PET, kaka boksi mag PET ma nigi rang’iny mar chiemo, biro bedo gi tich maduong’ ahinya e chopo dwaro mag jogo ma loso chiemo kendo dwoko piny gik ma nyalo ketho alwora. Ka wawinjo tiend gik ma plastik ma ng’ato nyalo tiyogo kod kaka onyalo tiyo, wanyalo ng’ado bura mowinjore ma keto e yo makare e kind rito gik moko kod rito gik moko.
